Zabawa to poważna sprawa…

Charakter zabawy dziecka zmienia się wraz z jego wiekiem. Małe dziecko zajmuje się przede wszystkim zabawami manipulacyjnymi i konstrukcyjnymi. Zabawa manipulacyjna polega na wykonywaniu powtarzających się, prostych czynności z wykorzystaniem przedmiotów lub bez nich (wtedy przedmiotem manipulacji jest własne ciało). Zabawą taką jest na przykład toczenie piłki, ciągnięcie zabawki na sznurku, postukiwanie grzechotką, oglądanie własnej stopy itp. Później pojawiają się zabawy konstrukcyjne – manipulowanie przedmiotami w celu skonstruowania czegoś z gotowych elementów, np. budowanie z klocków, pudełek.

Przedszkolak coraz częściej zajmuje się już inną formą zabawy. Stwarza wymyślone sytuacje, wciela się w różne role, udaje, że jest strażakiem, lekarzem, bohaterem kreskówki, zwierzęciem. Taka zabawa, nazywana „zabawą dramatyczną” lub „zabawą na niby”, pozwala dziecku zaspokajać indywidualne pragnienia i potrzeby. Jeśli dziecko zapragnie być kierowcą rajdowym, fryzjerem lub nauczycielką, w ten sposób może spełnić swoje fantazje. Oprócz funkcji zaspokajania pragnień, „zabawa dramatyczna” pozwala dziecku rozwijać się społecznie, emocjonalnie, moralnie i umysłowo. Żadna inna forma zabawy nie przynosi dziecku w tym wieku większej radości i tylu korzyści.

Zabawa dramatyczna rozwija się od prostych aktywności do bardziej rozbudowanych i wypracowanych fabuł. Początkowo w zabawie dominuje spontaniczne wyobrażanie przyjmowanej roli oraz swobodna improwizacja. Fabuła zabawy tworzy się na bieżąco i tak naprawdę nie wiadomo, jak taka zabawa może się zakończyć. Poza tym rekwizyty zabawy muszą być jak najbardziej podobne do oryginału – np. do zabawy z kierowcę potrzebny jest samochodzik lub kierownica. Z czasem dziecko rozpoznaje sens swoich działań i nadaje zabawie określone reguły i cele. Zanim więc przedszkolaki zaczną zabawę, przypominają sobie jej sens i dzielą się rolami, a jeśli w toku zabawy nie wiedzą, co dalej robić – przerywają zabawę i wspólnie ustalają przebieg jej dalszego ciągu. Rekwizyty zabaw mogą wówczas być bardziej umowne – samochodzik nie musi mieć kółek i kierownicy, wystarczy się przecież umówić, że pudełko lub jakikolwiek inny przedmiot stanie się samochodzikiem. Cel i przebieg zabawy stają się stopniowo ważniejsze niż samo wykonywanie różnych czynności.

U starszego przedszkolaka coraz częściej zamiast zabaw „na niby” pojawiają się gry z regułami. Jest to taka aktywność, w której zostaje określony cel, struktura i zasady zabawy, a więc - zabawa w chowanego, gra w klasy czy gry planszowe. Dziecko dąży do osiągnięcia jakiegoś celu, na przykład do wygranej lub osiągnięcia konkretnego efektu – np. ulepienia postaci z ciastoliny. Przestaje już także tak bardzo utożsamiać się z odgrywaną rolą.

Taka właśnie aktywność przygotowuje starszaka do nauki szkolnej. Przedszkolak zaczyna sobie zdawać sprawę z tego, że pomyślne osiągnięcie celu uzależnione jest od stosowania określonych reguł i podjęcia takich, a nie innych działań. Odkrywa, że aby osiągnąć swój cel ważne jest to, JAK się coś robi. Na pierwszy plan wysuwa się więc funkcja społeczna i intelektualna zabawy. Dziecko uczy się rozpoznawać reguły społeczne oraz negocjować i tworzyć je wraz z rówieśnikami, a także współpracować w celu osiągnięcia zamierzonego rezultatu. W domu, w relacji z rodzicami, taką aktywnością może być niemal każda wspólnie wykonywana czynność. Na przykład przygotowywanie posiłku może stać się świetną zabawą, w której dziecko będzie czerpać satysfakcję z poznawania lub okazywania znajomości zasad układania naczyń i sztućców oraz efektu pięknie nakrytego stołu. Zabawa z regułami przestaje już mieć charakter iluzoryczny, naiwny, spontaniczny i nieprzewidywalny, a staje się polem coraz poważniejszej aktywności dziecka – nauki, z której przedszkolak może czerpać radość i satysfakcję.